Ból z przodu kolana podczas schodzenia po schodach, przysiadów czy długiego siedzenia to jedna z najczęstszych dolegliwości zgłaszanych w gabinetach fizjoterapii. Wielu pacjentów po wykonaniu rezonansu magnetycznego słyszy diagnozę „chondromalacja rzepki” i zaczyna obawiać się, że uszkodzona chrząstka oznacza konieczność rezygnacji z aktywności fizycznej.

Na szczęście w większości przypadków jest inaczej. Współczesna fizjoterapia pokazuje, że odpowiednio dobrana rehabilitacja pozwala znacząco zmniejszyć ból, poprawić funkcję kolana i bezpiecznie wrócić do ulubionej aktywności.

Czym jest chondromalacja rzepki?

Chondromalacja rzepki oznacza zmiany dotyczące chrząstki stawowej znajdującej się na tylnej powierzchni rzepki. Chrząstka może ulegać zmiękczeniu, nierównościom lub uszkodzeniom o różnym stopniu nasilenia.

Warto jednak podkreślić, że sam wynik rezonansu nie zawsze wyjaśnia przyczynę bólu. Badania pokazują, że zmiany chrząstki mogą występować również u osób, które nie odczuwają żadnych dolegliwości. Dlatego fizjoterapeuta zawsze ocenia nie tylko obraz MRI, ale przede wszystkim funkcjonowanie całej kończyny dolnej.

Czy ból pod rzepką wynika wyłącznie z chrząstki?

Nie.

Na odczuwanie bólu wpływa wiele czynników, między innymi:

• przeciążenie stawu rzepkowo-udowego,
• zaburzona mechanika ruchu rzepki,
• osłabienie mięśni uda i pośladków,
• zbyt szybkie zwiększenie obciążeń treningowych,
• ograniczona ruchomość niektórych struktur,
• indywidualna wrażliwość układu nerwowego.

Dlatego leczenie skupiające się wyłącznie na obrazie rezonansu bardzo często nie rozwiązuje problemu.

Jakie są objawy chondromalacji rzepki?

Najczęściej pacjenci zgłaszają:

• ból z przodu kolana lub pod rzepką,
• ból podczas schodzenia po schodach (częściej niż podczas wchodzenia),
• dyskomfort podczas przysiadów,
• ból po długim siedzeniu z ugiętym kolanem (tzw. objaw kinomana),
• ból podczas biegania lub skakania,
• uczucie przeciążenia po intensywniejszej aktywności.

Nie każdy pacjent będzie odczuwał wszystkie objawy. Ich nasilenie zależy od stopnia przeciążenia i indywidualnych możliwości organizmu.

Dlaczego kolano boli przy schodach i przysiadach?

Podczas schodzenia po schodach oraz wykonywania głębokiego przysiadu znacząco wzrasta nacisk pomiędzy rzepką a kością udową.

Jeżeli tkanki nie są przygotowane do takich obciążeń lub mechanika ruchu jest zaburzona, pojawia się ból.

Nie oznacza to jednak, że schody lub przysiady są szkodliwe. Najczęściej oznacza jedynie, że obciążenie przekracza aktualne możliwości kolana.

Czy chondromalację rzepki da się rehabilitować?

Tak.

Obecnie rehabilitacja jest uznawana za leczenie pierwszego wyboru w przypadku bólu przedniego przedziału kolana.

Najlepsze efekty daje indywidualnie dobrany program obejmujący:

• edukację pacjenta,
• odpowiednie dawkowanie aktywności,
• ćwiczenia wzmacniające,
• poprawę kontroli ruchu,
• stopniowy powrót do sportu.

Leczenie nie polega na całkowitym odciążeniu kolana, lecz na stopniowym zwiększaniu jego tolerancji na obciążenia.

Czy na chondromalację są ćwiczenia?

Tak, jednak nie istnieje jedno uniwersalne ćwiczenie odpowiednie dla każdego.

Program rehabilitacji może obejmować między innymi:

• wzmacnianie mięśnia czworogłowego uda,
• wzmacnianie mięśni pośladkowych,
• ćwiczenia poprawiające kontrolę kończyny dolnej,
• trening równowagi,
• ćwiczenia funkcjonalne,
• stopniowe wprowadzanie przysiadów, wykroków czy biegania.

Najważniejsze jest odpowiednie dobranie rodzaju ćwiczeń oraz ich intensywności do aktualnego stanu pacjenta.

Czy przysiady są dobre czy złe?

Ani dobre, ani złe.

Przysiady są jednym z podstawowych ćwiczeń wykorzystywanych w rehabilitacji, ale ich zakres ruchu, tempo oraz obciążenie powinny być dobrane indywidualnie.

U części osób początkowo lepiej sprawdzają się płytsze przysiady lub ćwiczenia izometryczne. W miarę poprawy funkcji kolana można stopniowo zwiększać zakres ruchu i obciążenie.

Problemem nie jest sam przysiad, lecz wykonanie go w niewłaściwym momencie lub z nadmiernym obciążeniem.

Dlaczego same przysiady nie wystarczą?

Kolano nie pracuje w oderwaniu od reszty organizmu.

Na ustawienie rzepki wpływają również:

• biodro,
• miednica,
• stopa,
• sposób wykonywania codziennych czynności i treningu.

Dlatego skuteczna rehabilitacja obejmuje pracę nad całym łańcuchem biomechanicznym, a nie tylko nad samym kolanem.

Czy terapia manualna i fizykoterapia pomagają?

Terapia manualna może być wartościowym uzupełnieniem rehabilitacji – szczególnie gdy występują ograniczenia ruchomości lub zwiększone napięcie tkanek.

Natomiast sama fizykoterapia (laser, ultradźwięki, pole magnetyczne czy prądy) nie zastąpi odpowiednio prowadzonego programu ćwiczeń.

Najsilniejsze dowody naukowe dotyczą właśnie terapii ruchowej, odpowiedniego dawkowania obciążeń oraz edukacji pacjenta.

Czy z chondromalacją można biegać i trenować siłowo?

W większości przypadków – tak.

Rezygnacja z aktywności fizycznej zwykle nie jest konieczna.

Znacznie lepszym rozwiązaniem jest czasowa modyfikacja treningu, zmniejszenie objętości lub intensywności oraz równoczesne prowadzenie rehabilitacji.

Powrót do pełnych obciążeń powinien przebiegać stopniowo i być uzależniony od zmniejszenia bólu oraz poprawy funkcji kolana.

Kiedy zgłosić się do fizjoterapeuty?

Warto umówić konsultację, jeśli:

• ból utrzymuje się dłużej niż kilka tygodni,
• ogranicza codzienne funkcjonowanie,
• uniemożliwia trening,
• regularnie powraca po aktywności,
• pojawia się podczas schodów, przysiadów lub długiego siedzenia.

Im wcześniej zostanie ustalona przyczyna przeciążenia, tym większa szansa na szybki powrót do pełnej sprawności.

Podsumowanie

Chondromalacja rzepki nie musi oznaczać końca biegania ani rezygnacji z aktywności fizycznej. U większości pacjentów kluczowe znaczenie ma nie sam obraz rezonansu, lecz sposób funkcjonowania całej kończyny dolnej oraz odpowiednio zaplanowana rehabilitacja.

Indywidualnie dobrane ćwiczenia, stopniowe zwiększanie obciążeń i edukacja pacjenta stanowią obecnie podstawę skutecznego leczenia. Dzięki właściwie prowadzonej fizjoterapii większość osób może wrócić do codziennych aktywności oraz sportu bez bólu lub z jego znacznym ograniczeniem.